Vindt u onafhankelijke, diepgravende informatie over Almere belangrijk? Neem dan nu een abonnement op Almere Diep voor 35 euro

Eens was daar, bijna, Omniworld (1)

Begin deze eeuw stond in het stadsdeel Almere Poort een groot sportcomplex gepland, inclusief een voetbalstadion. Daar moest een professioneel voetbalteam gaan spelen. Die profclub zou, zoals wel meer zaken in Almere, van buiten de stad gehaald worden. De Amsterdamse topamateurclub Zwarte Schapen zou omgevormd moeten worden tot de professionele voetbalclub FC Omniworld.

Dat grote voetbalstadion kwam er niet, wel een kleinere versie in een andere wijk, en ook het sportcomplex in Poort werd bescheidener dan bedoeld.

Al met al verloor de gemeente Almere miljoenen door het Omniworldproject.

Voormalig Groen Linksraadslid Ruud Pet blikt op deze affaire terug in een serie artikelen.

Hieronder het eerste deel.

door Ruud Pet

Toen ik me in 2000 in de gemeenteraad bezig mocht gaan houden met Omniworld stapte ik, vol enthousiasme, op een ambitieus voortrazende trein.  Er was immers al flink wat in werking gezet. Volop waren er al plannen ontwikkeld voor het sportcomplex Omniworld in het nieuw te bouwen stadsdeel Almere Poort.

Eind negentiger jaren werd de Almeerse politiek gekenmerkt door daadkracht, grote plannen, ambities en ego’s. Dominant waren de PvdA en in toenemende mate de VVD. Deze laatste partij leverde achtereenvolgens twee wethouders, Cees van Bemmel en Henk Smeeman,  die durfden.  Van Bemmel en Smeeman waren verantwoordelijk voor de stedelijke ontwikkeling en wilden van Almere een stad met allure maken. De andere politici waren ook met dat virus besmet. Net als ik.

Er waren ideeën genoeg; een nieuw stadshart met daarin een nieuw theater, een nieuwe bibliotheek en een popmuziekzaal. Almere zou bouwen onder architectuur, er zou een heus kasteel en een groot multifunctioneel sportcentrum, Omniworld, komen. Omniworld zou geschikt zijn voor voetbal, basketbal en volleybal. Geld was geen groot probleem door de bruidsschat die de gemeente Almere  van de rijksoverheid had meegekregen, zoals de gratis grond. We bouwden jaarlijks al snel drieduizend woningen en de grondverkopen daarvan brachten, terecht trouwens, veel geld in het laatje.

 Ambitie maakt blind

Er is natuurlijk weinig mis met ambitie. Een stad is meer dan huizen. Onderwijs, cultuur, recreatie en  werkgelegenheid horen bij een grote stad. Daar was de bruidsschat van het rijk ook voor bedoeld. Maar als je risico’s neemt, kom je ook wel eens bedrogen uit. Want zie je tussen al je ambities de risico’s wel op tijd opdoemen? Uiteindelijk  bleek dat de Almeerse politiek toch redelijk verblind was geworden. Langs de A6 zie je vandaag de dag nog de restanten van deze blinde ambities:  het onafgebouwde kasteel.

Hoe kon dit zo uit de hand lopen? Ik was erbij en dacht dat ik een kritisch raadslid was maar ook ik zag het niet.

Er was raadsbrede steun voor de plannen met Omniworld zoals het sportcomplex zou gaan heten. De twee achtereenvolgende VVD-wethouders, Cees van Bemmel en Henk Smeeman, stonden hun mannetje. Al dan niet bewust zogen die twee wethouders de raad mee met hun visioenen. En niet alleen de raad, ook de rest van het college onder aanvoering van toenmalig burgemeester Hans Ouwerkerk werd meegezogen .

De gemeenteraad vergaderde in die jaren nog volgens het oude model; commissievergaderingen en een raadsvergadering waarin de besluiten vielen. Wethouders waren nog raadslid en dus stemgerechtigd. Een collegepartij stemde eigenlijk altijd, unaniem, mee met de voorstellen van het college. Aan de voorkant werd onderhandeld door collegeleden; de wethouders en de burgemeester. Zij werden daarbij gesteund door hun fractievoorzitters, die van de coalitiepartijen. Dealtjes maken, het zogeheten uitruilen, was aan de orde van de dag. Alleen vreemd genoeg eigenlijk niet in het Omniworlddossier. Er was in de gemeenteraad namelijk een grote mate van consensus over deze planontwikkeling. Dit uitte zich in de commissievergadering Omniworld. Deze raadscommissie werd bijna geheel gevormd door de toenmalige fractievoorzitters en de agenda werd bepaald door de wethouder.  Slecht nieuws of ongewenste informatie kwam niet vanzelf op tafel. Binnen het stadhuis zorgden de ambtenaren, in opdracht van Van Bemmel en Smeeman, dat de informatie gefilterd werd.

AZ 67, een Almeerse club

De raadscommissie Omniworld vergaderde elke maand. Nou ja vergaderde…Het was meer het luisteren naar mededelingen. De raadscommissie kwam bijeen om de vervolgstappen van de wethouder te vernemen. Kleine successen werden gedeeld, tegenslagen afgedaan als tijdelijk oponthoud. Steeds werd er een ‘slim’  plan gepresenteerd waarmee de werkelijkheid zou worden veranderd.

Achteraf denk ik dat we met zijn allen als gemeenteraad een fuik in zijn gezwommen.  Allemaal wilden we naar dat mooie einddoel: Omniworld, een groots sportcomplex met voetbalstadion en professionele voetbalclub.

Je maakte als aanwezig raadslid elke afweging, elk dilemma van dichtbij mee. Als gemeenteraad dachten en puzzelden we mee. We waren veel te veel betrokken in de veronderstelling zo onze verantwoordelijkheid te nemen.

We vergaten daarbij onze werkelijke taak als raadsleden: het op hoofdlijnen te controleren wat college en ambtenarij presenteerden en presteerden.

Kern van het dossier waren de contracten met grote projectontwikkelaars. Want niet de gemeente ging een sportcomplex bouwen, dat zouden een paar grote spelers in de bouwmarkt gaan doen. In ruil voor hun investeringen zouden ze recht op bouwgrond krijgen waarop huizen en winkels gebouwd konden worden. Vastgoed dat tegen een marktconforme prijs verkocht zou worden. Almere floreerde en groeide,  aan nieuwe inwoners geen gebrek. En al deze nieuwe stedelingen moesten natuurlijk ook winkelen. En dat in combinatie met een voetbalstadion, waar een echte topclub in moest komen. Er werd in die tijd zelfs  met AZ67 onderhandeld om die naar Almere te halen. Een top basketbalploeg en de voorheen beroemde Amstelveens volleybalclub zouden ook komen. ‘Kat in het bakkie’ was de redenering van wethouder Van Bemmel en later wethouder Smeeman. En wij in de gemeenteraad geloofden het maar al te graag.

Natuurlijk waren er tegenslagen. De grote investeerders wilden pas echt toe happen als ook anderen ja zouden zeggen. De rechten op de bouwgronden werden echter wel vastgelegd. De gemeente deed harde toezeggingen om investeerders te verleiden miljoenen in de bouw van het Omniworldcomplex te stoppen. Langzaam maar zeker verloor de gemeente de regie.

Die regie was in handen gegeven van de NV Omniworld. Een heuse, vooral door de gemeente gefinancierde, organisatie met een eigen directie. Een directie die grotendeels voortkwam uit het ambtelijk apparaat. Die interne gemeentelijke spelers, voormalige ambtenaren, werden onze commerciële voorpost. Daarbij hoorden marktconforme salarissen. De gemeente was grootaandeelhouder en leverde commissarissen; dat waren enkele wethouders en de burgemeester. NV Omniworld bleek een gemeentelijke luchtbel aangezien de ‘markt’, de grote investeerders,  wel toehapten als er grondrechten werden uitgedeeld maar niet als er geld op tafel moest komen.

Worstelen en niet boven komen

In het college en de gemeenteraad zag je een voortdurende worsteling met dit dossier. Er was een enorme wil om te slagen. Ook omdat persoonlijke carrières van dat slagen af leken te hangen. Smeeman en Ouwerkerk gooiden hun hele gewicht in het politieke spel. Langzaamaan kwamen de kritische geluiden boven tafel. Waarom duurde het allemaal zo lang? Waarom tekende geen enkele investeerder echt voor het sportcomplex? Die investeerders kregen toch voldoende in ruil? Er waren toch allerlei marktonderzoeken waaruit de levensvatbaarheid zou blijken? We konden toch uiteindelijk via de Zwarte Schapen-constructie een top amateurclub wel ombouwen tot een levensvatbare eredivisieclub? Toppers uit de volleybal- en basketbalwereld stonden namelijk wel aan de poort te kloppen. Maar dat deden ze vooral omdat de gemeente hun verlies wel een aantal jaren wilde afdekken…

De sfeer in het stadhuis was er vooral een van ‘ jongens kop op, ons lukt het toch altijd in deze stad’. Zie eens hoe we bouwen, hoe de rest van Nederland naar het wonder in de polder kijkt. De bouwers zouden ons ook nu graag willen helpen. Tenminste, daar gingen we van uit.  Smeeman, maar vooral Ouwerkerk, waren onze zekerheden binnen de NV Omniworld.  Die twee zouden zorgen dat alles goed kwam. We moesten als gemeenteraad alleen geduld hebben en er in blijven geloven.

Wat eind jaren negentig uitgroeide tot het symbool van de expansiedrift van Almere werd begin 2002 een prestige object van het toen zittende college. Politieke partijen in de gemeenteraad werden echter steeds ongeruster. Onrust die mede werd opgewekt door de Fortuyn-revolte in Nederland die resulteerde in argwaan tegen de overheid en de politiek. In Almere werd deze beweging gesymboliseerd door de komst van de partij Leefbaar Almere.  Dat was weliswaar geen pendant van de Fortuyn-beweging, maar Leefbaar Almere wel voortgestuwd door dezelfde vloedgolf.

Leefbaar Almere

Leefbaar maakte van Omniworld een heus verkiezingsthema. De gemeenteraad die in 2002 afscheid nam, kwam niet tot een eindconclusie in het dossier Omniworld. Er werden wel wat piketpaaltjes geslagen door deze afscheid nemende raad maar de stekker bleef in het project zitten. Vooral omdat er geen weg terug leek. Almere had namelijk al veel geld in het papieren project gestopt; een projectorganisatie, grondafspraken, pr kosten. Mislukken was geen optie, vonden de gemeenteraad en het college destijds.

De raadsverkiezingen verliepen voor de gevestigde orde desastreus. Leefbaar Almere kwam in één klap met negen zetels in de raad en eiste natuurlijk een collegeplek. Het werden zelfs twee wethoudersplekken! 

In het nieuwe college kwamen geen VVD-wethouders meer want die waren in de ogen van Leefbaar de kwade geniussen in het Omniworld-dossier. Leefbaar-voorman Frits Huis trok gelijk de stekker uit het plan Omniworld. De organisatie werd ontbonden, de partners, de grote investeerders, vaarwel gezegd. Maar die grote investeerders waren heel alert waar het ging om compensatie van verliezen. Hun grondopties waren nu ineens minder waard. Ze mochten geen winkels en congrescentrum meer bouwen. Ja, dat kon toch zomaar niet, zeiden de investeerders. En inderdaad dat kon toch zomaar niet...

Het werd een duur afscheid van een (te) ambitieus plan. Zelfs in 2013 speelde de oude grondrechten op toen er getwijfeld werd aan de haalbaarheid van nog een groot winkelcentrum in Poort. Er moe(s)t een groot sport en leisure centrum komen naast de topsporthal (ook een overblijfsel van Omniworld trouwens). Grond- en bouwrechten van een van de ontwikkelaars die bij het Omniworld dossier betrokken waren, werden gelicht. Het college zat (en zit) er duidelijk mee in haar maag maar kan er niet zonder grote extra kosten van af.

Zo was er eens, bijna, Omniworld

Er zijn geen zichtbare resten zoals bij het onafgebouwde kasteel langs de A6, dat soms ‘Bemmelsteijn’ wordt genoemd. Wel zijn de gevoelsmatige en financiële resten van Omniworld nog altijd in Almeerse aanwezig.

Reacties

Log in of maak een profiel aan op deze site
Als je inlogt of een profiel aanmaakt op deze site kun je sneller reageren en worden je reacties automatisch geupdate met je nieuwe gegevens als je die aanpast. log nu in/schrijf je nu in 
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Vul deze captcha in
Dit is een verplicht veld