Vindt u onafhankelijke, diepgravende informatie over Almere belangrijk? Neem dan nu een abonnement op Almere Diep voor 35 euro

Morrelen aan de macht (Omniworld II)

door Ruud Pet

foto's stammen uit de omschreven Omniworldperiode

Er was een felle verkiezingsstrijd in 2002; niet alleen in Nederland rondom Fortuyn, maar zeker ook in Almere.

Leefbaar Almere voer mee op de maatschappelijke onvrede en bepaalde al maanden de Almeerse politieke agenda in de aanloop naar de verkiezingen. Betaald parkeren en Omniworld waren de hete hangijzers die zeer tot de verbeelding spraken. In maart 2002 kwam de partij met 9 zetels in de gemeenteraad en dit bleef vanzelfsprekend niet zonder gevolgen.

In mijn eerdere bijdrage over Omniworld, http://www.almerediep.nl/content/2015/01/Eens-was-daar-bijna-Omniworld-1 keek ik terug op mijn eerste tijd in de gemeenteraad en de ‘alles-kan-mentaliteit’in de stad in de jaren negentig. Omniworld was het belangrijkste punt op de agenda en bij dit onderwerp bleek dat de toenmalige raad aan tunnelvisie van leed.

De opkomst van Leefbaar

De Almeerse gemeenteraad, onder de bevlogen leiding van het toenmalige college met Ouwerkerk en Smeeman als de Almeerse godfathers, kwam eind 2001 onder vuur te liggen als gevolg van een opkomende politieke beweging, Leefbaar Almere; een handig gekozen naam in een tijd dat Pim Fortuyn furore maakte en het Nederlandse politieke bestel op haar grondvesten schudde. Leefbaar Nederland nam dan wel afscheid van Fortuyn, maar Leefbaar Almere wist voluit te profiteren van de aandacht die de LPF en de Leefbaar-beweging (onder meer in Hilversum) van de landelijke pers kreeg.

Twee thema’s stonden in het middelpunt van de belangstelling. Ten eerste de ergernis bij een deel van de Almeerders ten aanzien van het wel erg megalomane Omniworld-project. En ten tweede de invoering van het betaald parkeren in een stadscentrum dat nog volop in de steigers stond.

Opmerkelijk daarbij was dat Frits Huis met een gemengde boodschap gemakkelijk wegkwam. Aan de ene kant de bestrijder van de grote verspilling bij Omniworld, aan de andere kant zelf de toekomstige verspiller door de belofte van gratis parkeren. Hij deed hiermee een investering van 40 miljoen in parkeervoorzieningen af met ‘We subsidiëren zoveel zaken als armoedebeleid, cultuur en onderwijs’.

De gevestigde politieke orde werd zichtbaar zenuwachtig. Daar waar het parkeerdossier nog simpel af te handelen was (alleen de VVD had daar toch wel moeite mee als autopartij), was dat bij Omniworld toch een heel andere zaak. Hier stonden de VVD’ers in de spotlights. Frits Huis richtte zijn pijlen vooral op toenmalig wethouder  Henk Smeeman. Als de wat linkse Leefbaar-voorman spaarde hij de PvdA en verweet hij die partij hoogstens een gebrek aan ballen in het college.

 Redden wat er te redden was

Er kwam behoorlijk wat druk op de politieke ketel in die laatste maanden voor de verkiezingen. Er werden ultieme pogingen ondernomen door de kopstukken van het college. Om het project vlot te trekken bemoeiden Smeeman, Ouwerkerk en PvdA-voorman Bijl zich volop met alle problemen. Ze werden daarbij sterk gesteund en gestuurd door Rob Beuse, de echte machthebber binnen de Almeerse PvdA. Smeeman speelde een cruciale rol in het college en vanuit het college naar de gemeenteraad. Beuse trok aan de touwtjes in dezelfde raad. Ouwerkerk was de pater familias die de boel suste, onder druk zette waar nodig en op pad werd gestuurd richting de projectontwikkelaars. Er werd door de gemeente geïnvesteerd in de directie van de NV Omniworld. Kortom: de oude kopstukken binnen de politiek zetten alles op alles om het project in aanloop naar de verkiezingen vlot te trekken, want meer dan een aantal zachte toezeggingen waren er niet vanuit de markt.

En waar ging het in de commissie Omniworld van de gemeenteraad over? (Deze commissie was trouwens eigenlijk niet meer of minder dan de commissie Smeeman.) Over hoe hard de toezeggingen vanuit de markt waren? Kwamen er echte handtekeningen, echte miljoenen? Later bleek dit niet het geval.

De gevestigde partijen (waaronder mijn eigen GroenLinks) en hun politiek leiders  (juist ja, ook ik) werden, al dan niet bewust, onder druk gezet. Dit dossier kon en mocht niet falen. Er was al teveel geïnvesteerd en het zou teveel gezichtsverlies betekenen voor de politieke kopstukken, voor het toenmalige college, en voor de toen zittende raad.

In die raad werd op dit dossier geen enkele oppositie gevoerd, al waren er wel een paar voorzichtige criticasters. Criticasters die zich richting de verkiezingen, dankzij de tegenmacht uit de samenleving, meer durfden te profileren. PvdA’er Henk van der Linden bijvoorbeeld, lid van de toenmalige fractie; kwam vanwege zijn kritische houding niet meer terug op de kieslijst en niet meer in de nieuwe gemeenteraad. Met mijn eigen wethouder sprak mijn fractie bijna wekelijks over dit onderwerp. We voelden ons natuurlijk ook onzeker, hadden als politieke richting helemaal niet zoveel met het project en met de marktpartijen. Maar we waren wel medeverantwoordelijk in het college.

Zoals ik eerder aangaf -  http://www.almerediep.nl/content/2015/01/Eens-was-daar-bijna-Omniworld-1 - zwom de Almeerse gemeenteraad in een fuik. De maandelijkse bijeenkomsten van de commissie Omniworld waarin we werden bijgepraat, de extra ingelaste bijpraat -, meedenk- vergaderingen van deze commissie, informeel coalitieoverleg en het bij de les houden van de oppositie bewerkstelligden  een (te) grote betrokkenheid. Betrokkenen hielden hun oogkleppen meer en meer gesloten…

Verkiezingsstrijd

Ondertussen vorderde de verkiezingsstrijd. Frits Huis en zijn Leefbaar club kregen ook van de pers voluit het podium. Frits mocht aanschuiven bij de debatten met de belangrijkste lijsttrekkers, ook al vertegenwoordigde hij nog geen zetel. Dit was vrijwel identiek aan wat landelijk met Fortuyn gebeurde. Het ging alleen nog maar over de twee thema’s van Leefbaar. Smeeman en Bijl streden een strijd vanuit de verdediging. Maar waar Smeeman daar steeds moeilijker mee weg kwam, had Bijl het, verrassend genoeg, makkelijker. En de PvdA was toch echt de mededrager van Omniworld, minder zichtbaar, minder verbeten. Henk Smeeman gooide zijn hele politieke gewicht in de schaal en haalde kastanjes uit het vuur. Hij moest dientengevolge na de verkiezingen twee jaar op de blaren zitten, maar Henk herrees ook weer wonderbaarlijk en kwam twee jaar later alsnog in het college met Leefbaar terecht.

De kleinere spelers bleven buiten spel tijdens deze verkiezingsstrijd. Hadden zij zich toch minder verbonden aan Omniworld, zich meer geprofileerd op andere portefeuilles en waren ze minder afhankelijk van de met de voeten stemmende kiezers, die in Almere in grote getallen aanwezig waren?

Anti-establishment

Leefbaar had zich knap in de positie van anti-establishment-partij gemanoeuvreerd. Dat symboliseerde zich in de door hen gekozen afzondering tijdens de uitslagenavond. Leefbaar was niet aanwezig in het stadhuis met de gevestigde orde maar de partij was in een etablissement op de grens van Haven en Stad. Het voelde als een soort symbolische kruistocht van Haven (waar de voedingsbodem van Leefbaar nadrukkelijk lag) richting het stadhuis, waar Huis en consorten hun negen (!) zetels winst verzilverden.

Ze waren op weg naar de macht. Want nadat de brokstukken door het establishment waren opgeruimd, volgden coalitieonderhandelingen. De VVD werd direct aan de kant geschoven en machtspartij PvdA trok al snel haar conclusies en onderhandelde met Leefbaar. CDA en GroenLinks schoven dankbaar aan. Natuurlijk werden de gebruikelijke politieke krokodillentranen gehuild, maar de antipartij moest zo snel mogelijk onderdeel worden van het establishment. Maak ze medeverantwoordelijk, dan worden ze wel wijzer, was het adagium van Rob Beuse en Arie-Willem Bijl.

De Omniworldenquête

Omniworld werd geofferd; betaald parkeren gespaard. Bij Omniworld werd het, ook financiële, verlies genomen. Het afschaffen van het parkeergeld kon bruin niet trekken. Het nieuwe college trok de stekker uit Omniworld en de raad likte haar wonden door een enquête te houden over ‘hoe het zover had kunnen komen’. Als de politiek leider van een relatief kleine politieke richting, die zich ook niet heel hard aan het dossier had verbonden, was ik voor zowel de voor- als tegenstanders van het project aanvaardbaar als voorzitter van de enquêtecommissie. Enquêtes op gemeentelijk niveau waren in die periode voor het eerst wettelijk toegestaan en de Almeerse gemeenteraad pakte haar kans.

Voor- en tegenstanders waren vertegenwoordigd in de onderzoekscommissie en als voorzitter had je als belangrijkste taak de kikkers in de kruiwagen te houden. We moesten een uniform gedragen eindrapport presenteren. Dit vroeg veel van de VVD-vertegenwoordiger, maar ook van de Leefbaar-man die deel uitmaakte van de enquêtecommissie. De Leefbaar-man was een redelijk opgewonden volksvertegenwoordiger die de wei ingestuurd was om de onderste steen boven tafel te krijgen. Voor de andere leden was de deelname aan het onderzoek louterend. Een confrontatie met de vele blinde vlekken van de raad, maar ook binnen het college. Steeds duidelijker werd dat college, ambtenaren en raadsleden collectief als een school makke vissen een fuik waren ingezwommen. Er was geen sprake van zelfverrijking, maar wel van een enorm geloof in de maakbaarheid van de nieuwe samenleving. We werden aangestuurd door een paar grote politieke ego’s. Uiteindelijk werden we natuurlijk ook geconfronteerd met de selectieve wijze waarop raadsleden regelmatig werden geïnformeerd. Naast een negatieve boodschap was er altijd een hoopvol perspectief. Smeeman en de commissieleden geloofden er echt in. De betrokken raadsleden leken haast wel ‘gedrogeerd’. Ze wilden de positieve visioenen graag geloven. Het kon toch niet zo zijn dat het project ‘echt gevaar’liep? Ook binnen de enquêtecommissie duurde het een tijdje voordat we beseften dat er wel naïef was gehandeld. Het eindrapport loog er dan ook niet om: 19-27 miljoen was verspeeld, niet niks. De nieuwe raad trok het boetekleed aan. Leefbaar was niet triomfantelijk, want ze moest natuurlijk ook verder in het college met een aantal oude hoofdrolspelers. Smeeman nam zijn verlies.

Dit betekende het einde van een van de laatste grote projecten in de stad. De opmaat naar een politieke periode dat je ‘vooral gewoon moest doen’. Daarover een volgende keer.

Reacties

Log in of maak een profiel aan op deze site
Als je inlogt of een profiel aanmaakt op deze site kun je sneller reageren en worden je reacties automatisch geupdate met je nieuwe gegevens als je die aanpast. log nu in/schrijf je nu in 
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Vul deze captcha in
Dit is een verplicht veld